خبرگزاري دانشجويان ايران - تهران
سرويس: فرهنگ و ادب - كتاب

گفته مي‌شود امسال در بيست و سومين دوره برگزاري كتاب سال جمهوري اسلامي ايران، كتاب «سنت و نوآوري در شعر معاصر» تأليف قيصر امين‌پور، علي‌رغم به‌دست آوردن بالاترين امتيازهاي نهايي ازسوي گروه داوري، از گردونه‌ي انتخاب‌ها حذف شده است. دليل مطرح‌شده براي اين حذف، اين‌كه امين‌پور به دريافت جايزه تمايلي ندارد و اين امر بر نوع نگاه بيروني به جايزه كتاب سال تاثير مثبتي نمي‌گذارد، عنوان شده است.

البته شايد بتوان گفت براي اهالي ادبيات داستاني و شعر، مسأله كتاب سال و البته بي‌مهري‌هايش نسبت به اين حوزه‌ها و اتفاقاتي كه طي سال‌هاي اخير رخ داده، چندان تازگي نداشته باشد؛ حتا اگر اين امر، كنار گذاشته شدن اثري باشد كه داوران انتخاب كرده‌اند.

مرتضي كاخي كه امسال نيز داوري را در حوزه ادبيات و شعر بر عهده داشته است، در اين‌باره به خبرنگار بخش كتاب خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، گفت: من به اين كتاب رأي نهايي و نمره‌ي 100 دادم.

او افزود: آشنايي من با قيصر امين‌پور، به‌خاطر اين‌كه او قيصر امين‌پور است، نيست؛ به‌خاطر اين است كه فردي فاضل و شاعر بسيار خوبي است. كتاب «سنت و نوآوري در شعر معاصر»ش هم در آخرين مرحله‌ي نهايي داوري حضور داشت. اين تنها باري بود كه در همه‌ي دوره‌هاي داوري كتاب سال، به كتابي رأي 100 مي‌دادم.

او در پاسخ به اين‌كه با توجه به نظر مثبت چند داور درباره‌ي انتخاب شدن اين كتاب و سپس چنين نشدن، آيا پيگير مسأله ازسوي برگزاركنندگان كتاب سال شده است، گفت: من اعتراض نكردم، چون كارمند آن‌ها نيستم؛ تنها به‌عنوان داور نظر دادم و گفتم كه بهترين جايزه را بايد بگيرد. من مثل يك مشاور مي‌مانم؛ نظر من و ساير داوران اين بود كه صددرصد حق اين اثر است كه جايزه بگيرد.

كاخي متذكر شد: آخرين داور من بودم و در اين مرحله ديگر كتاب‌هايي هم كه مي‌خواستند جاي اين اثر بگذارند، كنار گذاشته شده بودند. نمره نهايي را من بايد مي‌دادم، اگر رد مي‌شد كه هيچ و اگر نمره مي‌گرفت، برگزيده مي‌شد؛ كه گرفت. اما ديديم كه نشد و براي شعر هم كتاب سال انتخاب نكردند. وقتي هم به دكتر شفيعي كدكني گفتم، گفت كه واقعا كار درستي كردي، چون حقش هم همين بوده است.

وي يادآور شد: وقتي كسي را براي جايزه بردن يا نبردن كانديدا مي‌كنند، پس چرا با امتيازي كه مي‌گيرد، به او جايزه نمي‌دهند؟ خوب آثار دكتر شفيعي كدكني را كه اصلا نمي‌برند داوري كنند؛ اما اين‌را كه خودشان برده‌ بودند در حوزه‌ي انتخاب‌ها!

در اين‌باره ديدگاه ضياء موحد را نيز جويا شديم كه در نشست يكصد‌وپنجاه و سوم كتاب ماه ادبيات و فلسفه (16 دي 83) به بررسي اين كتاب پرداخته بود و ساير داوران او را جزو كساني اعلام كردند كه اين اثر را بررسي كرده است؛ اما خودش گفت در آن زمان، جراحي چشم داشته و متذكر شد: اتفاقا خوب شد كه پرسيديد و خوب است حرفم را منعكس كنيد؛ امسال وقتي از من دعوت كردند، به‌دليل جراحي شبكه‌ي چشمم كه پاره شده بود، گفتم نمي‌توانم داوري كنم، بنابراين گفتند پس ما يك كتاب را برايتان مي‌فرستيم و شما روي همان نظر بدهيد، كافي است، و با اصرار، كتاب «منطق رياضي» دكتر اردشير را فرستادند. يعني من يك كتاب را بيش‌تر داوري نكردم كه كتاب سال هم شد.

احمد ابومحبوب نيز خاطرنشان كرد: كتاب، امتياز خوبي آورده بود و تمامي داورها تا جايي كه اطلاع‌ دارم، امتياز خوبي به آن داده بودند. اما اين را ‌كه چرا برگزيده نشد، نمي‌دانم؛ من هم در حد شايعه شنيده‌ام و دلايلش را نمي‌دانم. اگر در اين‌باره به شما توضيحي داده شده، خب به ما هم توضيح داده شده است.

همچنين مصطفي عليپور در ابتدا با عنوان اين‌كه مگر قرار نبوده نام داوران مخفي بماند و معرفي نشوند، ضمن تأييد داوري‌اش بر اين كتاب، به خبرنگار ايسنا گفت: اين اثر جزو عالي‌ترين كتاب‌هايي بوده كه در اين سال‌ها بررسي شده است؛ فكر مي‌كنم احتمالا به آن 96 امتياز دادم. معتقدم كتاب قيصر امين‌پور يكي از بهترين كتاب‌هايي بوده كه در سال‌هاي پس از انقلاب داوري شده است.

او افزود: امسال داوري كمي شلوغ بود و به ما گفته‌اند كه اصلا درباره داوران صبحت نكنيد.

عليپور در ادامه گفت: من هنوز هم مات و مبهوت و متحيرم كه چرا اين كتاب انتخاب نشده است؟! البته چنين فرض‌هايي درباره دكتر امين‌پور هست؛ چون سال‌ها پيش گزيده شعرش انتخاب شده بود كه به‌علت كسالت نيامد جايزه‌اش را بگيرد و بعدها گرفت؛ اما امسال اصلا به او اطلاع ندادند.

وي در ادامه گفت: من يكي از كساني بودم كه به‌شدت متأسف و در عين حال خيلي متحير شدم و اصلا گمان نمي‌كردم كه اين كتاب با اين حجم كنار گذاشته شود.

عليپور درباره پيگيري مسأله نيز گفت: متأسفانه هيچ وقت فرصت نكردم صحبت كنم. دبير امسال را نمي‌شناختم، اما با يكي از كارگزاران كه صحبت كردم، گفت احتمال داده‌اند امين‌پور جايزه را نمي‌گيرد، پس چون نمي‌گيرد، بهتر است كه اسمش هم اعلام نشود. گمان مي‌كنم اين احتمال بوده و صحيح نبوده است و فكر مي‌كنم امين‌پور حتما جايزه را مي‌گرفت. فرض هم كنيم كه نمي‌گرفت، اين كتاب بايد برگزيده اعلام مي‌شد؛ چون كتاب در اين حجم و با اين همه كوشش‌ها كه بر آن شده است، بي‌نظير بوده و براي جامعه ما كتاب قابل قبول و تأملي است؛ بويژه نسل جوان ما تشنه اطلاعاتي است كه در اين اثر است.

او در پايان گفت: من فقط مي‌توانم بگويم از اتفاقي كه افتاده متأسف و متحيرم.

اما عنايت سميعي كه از او به‌عنوان يكي از پنج داور اين انتخاب نام برده مي‌شود و او هم در نشست نقد و بررسي اين كتاب در سال 83 سخن گفته بود، در پاسخ گفت كه امسال جزو داوران نبوده و درباره اين كتاب هم داوري نداشته است.

كاميار عابدي نيز اظهار كرد: البته من نمي‌توانم به اين پرسش، پاسخ مثبت يا منفي بدهم و در اين زمينه هيچ صحبتي نخواهم كرد. از طرف من چيزي هم ننويسيد. اين را بايد از مسؤولان كتاب سال پرسيد. به هر حال شما كه همه داورها را نمي‌شناسيد؛ جالب است خودشان مي‌گويند نام داوران را اعلام نمي‌كنيم، و بعد اعلام مي‌شود. اين كتاب، كتاب خوبي بوده و امين‌پور زحمت زيادي برايش كشيده است. كتاب سال هم براي او احترام قايل است. نمي‌دانم به چه صورت است و ممكن است كه چه امتيازي نرسيده باشد!

اما علي اوجبي - دبير بيست‌وسومين دوره كتاب سال - در پاسخ به اين مسأله به خبرنگار ايسنا، گفت: الان كه من ديگر سمتي در كتاب سال ندارم، اما در ذهنمم چنين مسأله‌اي نيست و بايد بپرسم و بعد چند روز ديگر به شما جواب بدهم. دبير اجرايي همه سوابق را دارد. اما چنين مسأله‌اي را بعيد مي‌دانم كه كتاب، برگزيده و به اين دليل كنار گذاشته شده باشد. داوران كه يكي دو تا نبوده‌اند؛ آن‌ها از كجا مي‌دانند مجموع امتيازها چه بوده؟ يعني همه گفته‌اند اين كتاب انتخاب شده است؟ اصلا چنين چيزي امكان ندارد كه برخلاف نظر داوران، كتاب كنار گذاشته شده باشد.

اما موسوي - دبير اجرايي بيست‌وسومين دوره كتاب سال - گفت: بايد اين پرسش را از خود ايشان بپرسيد. من توضيحي ندارم، چون ديگر مسؤوليتي ندارم. من درباره‌ آيين‌نامه و ضوابط مي‌دانم. نمي‌دانم چرا پاسخگويي را به من واگذار كرده‌اند!